Thank you. Your comment has been sent successfully! After confirmation, it will be displayed. Not Available for 24 Hours مجموعه هارونیه
مجموعه هارونیه
بنای تاریخی
 Short description of مجموعه هارونیه
     

چرا هارونیه؟

    تاریخی ترین اثر شهر توس قدیم است.
    پرسش ها و رمز و رازهای بسیاری آن را به بنایی افسانه ای تبدیل کرده است. 
    در نزدیکی آرامگاه فردوسی و در شهرک تاریخی شهر توس قرار گرفته است. 
    معماری ساده اما باشکوهی دارد و عظمت و استقامت بنای آن زبانزد اهل فن و معماران است. 

امروز می خواهیم اندکی از مشهد فاصله بگیریم و سری به یکی از جاذبه های تاریخی که در نزدیکی این شهر قرار گرفته است بزنیم. راهی می شویم تا به 25 کیلومتری شمال غربی مشهد برسیم،‌ جایی که بنایی پر رمز و راز با نمایی آجری و قرمز رنگ در برابر شما قد علم می کند و نگاه را به سوی خود خیره می سازد. بقعه هارونیه، یکی از قدیمی ترین آثار شهر توس است که در ابتدای شهرک تاریخی توس و نزدیکی آرامگاه فردوسی قرار دارد و سال هاست بسیاری از گردشگران،‌ پژوهشگران و باستان شناسان از آن بازدید می کنند. هارونیه مرتفع ترین ساختمان قدیمی این شهرک تاریخی به حساب می آید و با تزیینات منحصر به فرد خود، از دیگر سازه های کهن خراسان متمایز می شود. گفته شده است که زمان ساخت این بنا به قرن های هفتم یا هشتم هجری قمری باز می گردد؛ اما این موضوع هنوز به طور کامل ثابت نشده است. هارونیه بنایی افسانه ای‌ست که کاربری اصلی آن هنوز شناخته نشده و همین موضوع بازدید از آن را جذاب تر می کند و آن را به یکی از پرطرفدارترین جاذبه های مشهد تبدیل کرده است. هارونیه در میان مردم با نام های بقعه هارونیه، گنبد هارونیه و بقعه هارون نیز شناخته می شود. 

هارونیه تنها اثر باقی مانده از توس قدیم به شمار می رود و در سال های اخیر به همت انجمن آثار ملی و فرهنگی خراسان بازسازی و اطراف آن فضاسازی شده است. این اثر در تاریخ پانزدهم دی ماه 1310 به شماره 173 در فهرست آثار تاریخی ایران به ثبت رسیده است. البته این اثر بعدها در سال 1382 تحت عنوان آرامگاه منسوب به امام غزالی (1) به شماره ۸۹۴۴ به فهرست آثار ملی ایران اضافه شد. 
تاریخ ساخت بنای هارونیه و کاربری اصلی آن مشخص نیست و اظهارنظر های مختلفی در مورد آن بیان شده است. برخی قدمت این سازه را به قرن هفتم و هشتم نسبت می دهند و برخی اعتقاد دارند که این ساختمان پیش از اسلام ساخته شده است. مردم عادی این بنا را به دلیل شباهت نامش به اسم هارون الرشید، به این نام می خوانند و بیان می کنند که هارونیه، در زمان این خلیفه عباسی بنا شده است؛ اما این تنها افسانه ای بیش نیست. هارون الرشید در سال 193 هجری قمری (135 خورشیدی) برای سرکوب شورشیان قصد سفر به خراسان را می کند؛ اما در راه بیمار می شود و زمانی که به نوقان توس (محل مشهد فعلی) می رسد از دنیا می رود و در کاخ و باغ والی پیشین خراسان دفن می شود. به همین دلیل هیچ گاه فرصتی نداشته است تا دستور ساخت بنایی مانند هارونیه را بدهد. 

عده ای از پژوهشگران نیز گفته اند که زمان ساخت این بنا به دلیل نوع معماری و سبکی که در آن به کار رفته است (سبک آذری) به قرن ششم هجری بر می گردد. در تحقیقی که در سال 1354 در این ساختمان صورت گرفت، سفال هایی مربوط به دوران سلجوقی، تیموری و صفوی و همچنین جرز بسیار قطوری از سنگ و ملات ساروج در آن پیدا شد. جنس مصالح به کار رفته در این جرز شباهت بسیاری به پِی آتشکده های دوره ساسانی دارد. این موضوع نیز از طرفی می تواند نشان دهنده آن باشد که سابقه هارونیه به خیلی پیش از قرن ششم بر می گردد. تعدادی از پژوهش های اخیر اما نشان می دهد که هارونیه پس از هجوم مغول ها به ایران و در دوره ایلخانی (قرن هشتم هجری) ساخته و بخش هایی نیز در دوره تیموریان به آن اضافه شده است. این فرضیه به حقیقت نزدیکی بیشتری دارد چون به احتمال زیاد اگر پیش از حمله مغول وجود داشت مثل دیگر بناهای مهم از میان می رفت و تخریب می شد. 

به هر حال تا انجام یک پژوهش جامع و چند جانبه نمی توان نظر قطعی را در این مورد بنا و تاریخ کاربری آن بیان کرد. این بنا تا حدود صد سال پیش چندان شناخته شده نبود و در وضعیت بسیاری بدی قرار داشت. تا اینکه در سال های 1308 تا 1313 خورشیدی همراه با سر و سامان دادن محوطه اطراف آرامگاه فردوسی و ساخت بنایی جدید برای آن، این سازه هم دیده شد و کم کم با نام های زندان هارون یا بقعه هارون بر سر زبان ها افتاد. البته باید ذکر شود که این ساختمان از لحاظ شکل و نقشه هیچ شباهتی به زندان ندارد. 

سفرنامه ها و نوشته های جهانگردان و پژوهشگران داخلی از صد سال پیش تا امروز نشان می دهد که مردم در زمان های قدیم این بنا را ابتدا با نام نقاره خانه می خواندند و سپس به آن زندان هارون، گنبد هارون و هارونیه نیز می گفتند؛ اما در برخی منابع نیز از این ساختمان به عنوان مسجد توس، آرامگاه و خانقاه غزالی نام برده شده است. 

این بنا در سال های اخیر به همت انجمن آثار ملی و میراث فرهنگی خراسان مرمت و آماده میزبانی از گردشگران شد.
از بنای هارونیه چه استفاده ای می شده است؟

«قرن ها پیش اینجا زندان هارون الرشید بود.»

«این مکان آتشکده ای متعلق به دوران پیش از اسلام است.»

«امام موسی کاظم (ع) و تعدادی از شیعیان در این سیاهچال زندانی بوده و شکنجه شده اند.»

اینها افسانه هایی‌ست که پیرامون هارونیه وجود دارد و به کاربری های مختلف آن اشاره می کند. به مانند تاریخ ساخت آن، اینکه این بنا در اصل به چه منظوری و برای چه کاری ساخته شده است نیز در هاله ای از ابهام قرار دارد. در قسمت تاریخچه بیان کردیم که مردم از این بنا به عنوان زندان هارون الرشید یاد می کردند؛ اما دانستیم که این موضوع حقیقت ندارد. مردم حتا اعتقاد داشتند که این زندان سردابه و سیاه چالی بزرگ داشته که در اثر گذشت زمان پر شد و از بین رفت؛ اما در کنار دلایل تاریخی، شکل ساخت هارونیه نیز این فرض را رد می کند. این ساختمان هیچ شباهتی به معماری یک زندان معمولی ندارد و هیچ نشانه ای مبنی بر اینکه نشان دهد اینجا یک زندان بوده است پیدا نشد. 

در کنار آن، برخی نیز گفته اند که هارونیه خانقاه و محل تدریس و یا حتی مدفن امام محمد غزالی‌ بوده و قبل از حمله مغول (ابتدای قرن ششم هجری) ساخته شده است. از آنجایی که در محوطه بیرونی ساختمان، سنگ یادبود کوچکی از امام محمد غزالی نیز دیده می شود این احتمال بیش از پیش قوت می گیرد. از طرفی در قسمت شمالی بنا یک ردیف اتاق وجود دارد، که به نظر می رسد کلاس های درس در آن برپا می شده است. این موارد باعث می شود تا متوجه بشویم چرا می گویند این اثر با امام محمد غزالی ارتباط دارد. خوب است در همین رابطه بدانید که امام محمد غزالی بعد از اینکه نپذیرفت تا در نظامیه بغداد تدریس کند،‌ در توس باقی ماند و برای صوفیان و طلاب کلاس هایی دایر کرد. او پس از مدتی درگذشت و در موطن خود، تابران توس دفن شد.

البته تعدای از محققان نیز این فرضیه را رد کرده اند. آنها با مراجعه به متون تاریخی و سفرنامه ها می گویند مورخان و جهانگردانی که از قرن ششم و هفتم به بعد به توس سفر کرده اند بیان داشته اند که مدفن امام محمد غزالی در قبرستانی بیرون از شهر توس بوده است. این در حالی ست که هارونیه داخل شهر توس قرار داشت. در سال های اخیر اما مقبره ای در نزدیکی شهرک تاریخی توس پیدا شده که منتسب به امام محمد غزالی‌ست و سازمان میراث فرهنگی آن را با شماره 8499 در سال 1382 در فهرست آثار ملی و تاریخی قرار داده است.

در پژوهشی دیگر،‌ عبدالحمید مولوی به برخی از منابع تاریخی استناد کرد و هارونیه را خانقاه فردی به نام عثمان‌ بن‌ هارون، استاد معين ‏الدين چشتى، قطب صوفيه چشتى در هند خواند. او هارونیه را خانقاه خواجه می داند که برای یادبود پدرش در قرن ششم هجری در تابران توس ساخته است. 

بعضی پژوهشگران نیز اعتقاد دارند که این مکان، مسجدی بوده که بعد از آمدن مسلمانان به ایران بر روی ویرانه های آتشکده ای ساسانی بنا شده است؛ اما این به احتمال زیاد نمی تواند حقیقت داشته باشد زیرا در معماری مساجد در دوران های مختلف،‌ حداقل تک مناره ای دیده می شده اما بنای هارونیه فاقد مناره است. 

همچنین گفته شده است که در اوایل نیمه قرن هشتم، این خانقاه با همکاری یکی از سادات معتبر ولایت توس به نام امیر نظام‌الدین علی (جد سید عبدا... برزش‌ آبادی) در کنار دو خانقاه دیگر در روستاهای برزش آباد و ویرانی برای یکی از شیوخ بزرگ کبروی به نام شیخ عبدا... غرجستانی ساخته شده است. با مقایسه این ساختمان با دیگر بناها از جمله آرامگاه علاءالدوله در سمنان، مقبره سلطان‌ سنجر در مرو و قبر بابا لقمان در سرخس مقبره بودن این سازه محتمل تر می شود. در کنار نوع معماری،‌ طاق کوچکی هم در ضلع شمالی ساختمان هارونیه وجود دارد که عبارت «الدنيا ساعه‏» با گچبری بر روی آن نقش بسته است و از این جمله تنها در مقبره ها استفاده می شود. 

سازمان میراث فرهنگی و گردشگری استان خراسان رضوی نیز بر آرامگاه و خانقاه بودن این بنا بیشتر از کاربری های دیگر تاکید دارد. این سازمان در تابلوهای معرفی هارونیه نوشته است که این ساختمان در اصل خانقاه یا آرامگاهی متعلق به دوران ایلخانی‌‌ست. 

علاوه بر اینها،‌ برخی متون قدیمی هم از این بنا به عنوان نقاره‌خانه و مامونیه نام برده‌اند
هارونیه ساختمانی تماما آجری ست و سبک معماری آذری دارد. یک گنبد دو پوسته ای سقف آن را می پوشاند و از هیچ گونه کاشی کاری برای تزیین آن استفاده نشده است. فضای داخلی آن از یک ایوان، 4 شاه نشین، گنبدخانه و سه اتاق فرعی تشکیل می شود که تمام اینها در معرض دید بازدیدکنندگان قرار دارد. فضای بیرونی نیز شامل سنگ یادبود کوچکی از امام محمد غزالی و باغچه ای مستطیلی شکل درست روبروی ایوان می شود. بنای هارونیه در کنار ویژگی های تاریخی خود از نظر عظمت، قطر پایه ها، قدرت ایستایی در کف و گنبد نیز شاخص شده است. 

نقشه کلی سازه به صورت چهارگوش است و در آن ویژگی هایی از معماری قرن هشتم هجری دیده می شود. ابعاد کلی بنا به ترتیب ضلع شمالی 19.5 متر، ضلع جنوبی 20 متر، ضلع شرقی 28 متر و ضلع غربی 29 متر است. از جمله این ویژگی ها می توان به خطوط عمودی و موازی که بر سطح بنا وجود دارد اشاره کرد. خطوطی که از آن برای بلندتر نشان دادن بنا استفاده می شود. طاق نماها، نورگیرها و فضاهای پر و خالی، دیگر ویژگی های قرن هشتمی این سازه باشکوه هستند. در ساخت آن علاوه بر آجر از ملات، ماسه و گچ نیز استفاده کرده اند و در قسمت هایی به وسیله مقرنس ها و کاربندی های گچی تزیین شده است. 



0/5 0 Rates
 
 
 Further information of مجموعه هارونیه
تاریخ
سفر با دوستانسالمند (بالای 65 سال)بازدید زیر یک ساعتسفرهای تک نفره مجردیسفرهای گروهی با مردم (تور)میانسال (36 تا 65 سال)
رایگان
Saturday To Friday From 8 To 17 Open Now
جاده مشهد – قوچان، سه راه فردوسی، حاشیه بلوار شاهنامه، نرسیده به آرامگاه فردوسی، بقعه هارونیه
 Attractions similar to مجموعه هارونیه
  Attractions near مجموعه هارونیه


Loading...

First Login
    Tell us your opinion about this place    

For Rate First Login
People who seen this place

First Login
CopyRight©2018 Felexa, All rights reserved.




Loading...


Loading...


Loading...
Users Who like This